Socjologia w UMCS jako dyscyplina wykładana na niektórych kierunkach pojawiła się na krótko na studiach etnograficznych już w końcu lat czterdziestych, by następnie powrócić na początku lat sześćdziesiątych.
Na zajęcia do Lublina z UJ przyjeżdżał najpierw dr Władysław Kwaśniewicz, a później dr Edward Pietraszek.
W latach 60. socjologię wprowadzono na studiach pedagogicznych, ekonomicznych i prawniczych. Tym razem zajęcia realizowali socjologowie z KUL, m. in. doc. dr hab. Jan Turowski oraz dr Piotr Kryczka .Pierwszym socjologiem zatrudnionym na UMCS w roku akad. 1968/69 był dr Stanisław Kosiński. W roku 1973 utworzono w Międzyuczelnianym Instytucie Filozofii i Socjologii Pracownię Socjologii Medycyny i Pielęgniarstwa przekształconą po roku w Zakład Socjologii.
Dnia 24 sierpnia 1990 r. w wyniku przekształcenia Międzyuczelnianego Instytutu Filozofii i Socjologii powstał dzisiejszy Wydział Filozofii i Socjologii UMCS.
Od 1 października 1990 r. prowadzone są w ramach Wydziału studia socjologiczne, a od początku roku akademickiego 1997/98 rozpoczęto kształcenie również na zaocznych studiach z socjologii.
Jesienią 1997 r. w ramach Wydziału Filozofii i Socjologii powstały dwa instytuty: Instytut Filozofii i Instytut Socjologii.
Instytut Socjologii składa się z sześciu zakładów i jednej pracowni. Są to:
Zakład Socjologii Ogólnej,
Zakład Socjologii Kultury i Wychowania,
Zakład Socjologii Medycyny i Rodziny,
Zakład Socjologii Wsi i Miasta,
Zakład Socjologii Gospodarki i Organizacji,
Zakład Makrostruktur Społecznych
Pracownia Metod i Technik Badawczych.
Instytut Socjologii zatrudnia 36 pracowników naukowo-dydaktycznych:
5 profesorów zwyczajnych, 2 profesorów UMCS, 1 doktora habilitowanego, 22 doktorów oraz 6 magistrów.
W Instytucie Socjologii prowadzone jest kształcenie na kierunkach studiów stacjonarnych jak i niestacjonarnych. Kształcenie odbywa się w Lublinie oraz w dwóch ośrodkach zamiejscowych – Radomiu oraz Białej Podlaskiej. Obecnie obejmuje ono pięć toków studiów socjologicznych.
Są to stacjonarne studia licencjackie w Lublinie, Radomiu i Białej Podlaskiej, stacjonarne studia 5-letnie magisterskie-lata III-V (program wygaszany), stacjonarne studia magisterskie uzupełniające II stopnia, niestacjonarne studia licencjackie oraz niestacjonarne studia magisterskie uzupełniające II stopnia. Łącznie socjologię studiuje ok. 1200 studentów.
Studenci socjologii studiów I stopnia w UMCS mają do wyboru pięć specjalizacji, takich jak: Socjologia gospodarki, Rozwój regionalny, Animacja kultury i komunikowanie społeczne, Lokalna polityka społeczna i zdrowie publiczne oraz Analiza jakości usług.
Dzięki rozszerzeniu wiedzy w ramach specjalizacji absolwent jest przygotowany do pracy w instytucjach gospodarczych, samorządowych, z zakresu szeroko pojętej kultury, pomocy społecznej itp. Nasi absolwenci studiów magisterskich mają wystarczające kwalifikacje do podejmowania pracy w różnego rodzaju instytucjach życia społecznego – zarówno w sektorze prywatnym (ośrodki badań rynkowych, badania opinii publicznej), jak i w sektorze publicznym (administracja rządowa, samorządowa), jak i w tzw. trzecim sektorze (organizacje pozarządowe).
Przy Instytucie Socjologii działają cztery Studenckie Koła Naukowe. Są to Koło Naukowe Studentów Socjologii, Studenckie Koło Naukowe Socjologów Gospodarki i Organizacji oraz Radomskie Koło Socjologiczne CEDO, Studenckie Koło Naukowe Socjologii w Kolegium Licencjackim UMCS w Białej Podlaskiej.
W Instytucie Socjologii prowadzone są badania naukowe w następujących specjalnościach: socjologia wsi i rolnictwa, socjologia miasta, rozwój lokalny i regionalny, socjologia historyczna, socjologia zdrowia, choroby i medycyny, tanatosocjologia, socjologia rodziny, socjologia kultury, socjologia młodzieży, komunikacja międzykulturowa, socjologia nowych mediów, socjologia pracy i bezrobocia, przedsiębiorczość i innowacyjność, etyka biznesu, kariery zawodowe, marketing – public relations (PR), reklama, badania marketingowe, uwarunkowania zachowań konsumenckich, tendencje zmian demograficznych, społecznych i gospodarczych współczesnych społeczeństw (przemiany stylu życia, rozwarstwienie, marginalizacja, wykluczenie zmiany modelu rodziny), międzynarodowe stosunki gospodarcze, wybrane zagadnienia polityki społecznej i gospodarcze, demograficzne, ekonomiczne i społeczne skutki transformacji ustrojowej, wybrane zagadnienia polityki społecznej i gospodarczej, demograficzne, ekonomiczne i społeczne skutki transformacji ustrojowe, analiza procesów narodotwórczych w Europie Środkowo-Wschodniej (zwłaszcza na kresach byłej Rzeczypospolitej), metodologia badań empirycznych w socjologii – ilościowa i jakościowa analiza życia społecznego, rozumienie zjawisk społecznych, badania opinii publicznej, praca w systemie wartości, metodologiczne problemy badań nad stylami życia.
W badaniach naukowych pracownicy Instytutu Socjologii podejmują wiele problemów dotyczących aktualnych spraw życia społecznego. Opisują polskie społeczeństwo, jego przemiany ostatnich dwóch dekad; młode pokolenie, z jego subkulturami i zagrożeniami; środowiska zagrożone konsekwencjami procesów transformacji systemowej w Polsce. Interesują się także makrospołecznymi zjawiskami, m.in. globalizacją i jej konsekwencjami dla różnych grup społecznych, środowisk lokalnych i regionalnych. W badaniach tych uczestniczą studenci w ramach zajęć kursowych i seminaryjnych, przygotowując różnego rodzaju prace.
Instytut realizuje wiele zadań we współpracy z lubelskimi instytucjami, podejmując badania znaczące dla praktyków, m.in. w zakresie bezpieczeństwa mieszkańców, funkcjonowania instytucji i zespołów zawodowych, rozwiązywania problemów społecznych. Mamy osiągnięcia w zakresie pozyskiwania środków unijnych.
